Köy sayfası nasıl okunur? Nüfus, rakım, posta kodu

Bir köy sayfası yukarıdan aşağıya dört katmandan oluşur: kimlik (adı, bağlı olduğu il ve ilçe, statüsü), nüfus (TÜİK serisi), konum (koordinat, rakım, mesafeler) ve bağlam (yakın köyler, iklim, yöresel ürünler). Her katmanın kaynağı farklıdır ve her birinin sınırları vardır. Bu rehber, sayfadaki her satırın nereden geldiğini ve nasıl okunması gerektiğini sırayla anlatır; örnek olarak Kastamonu'dan, Rize'den ve Tunceli'den birkaç köy kullanacağız.

Başlık, kayıt numarası ve statü

Sayfanın en üstünde köyün adı büyük harflerle, altında ilçe ve il yazar. Yanındaki "Kayıt" numarası, köyün Wikidata'daki öğe kimliğidir (Q ile başlayan numara). Wikidata, Vikipedi'nin kardeş projesi olan açık bir veri tabanıdır; Türkiye'deki köylerin adları, koordinatları, bağlı oldukları idari birimler ve TÜİK referanslı nüfusları orada tutulur. Köyümüz bu kayıtları okur ve kaynağını her sayfada gösterir.

Başlığın yanındaki etiket statüyü söyler: Köy ya da Kırsal mahalle. 6360 sayılı Kanun'la 30 büyükşehir ilinde köylerin tüzel kişiliği kaldırıldı ve köyler ilçe belediyelerine mahalle olarak katıldı. Örneğin Kastamonu büyükşehir olmadığı için Çambaşı, Taşköprü hâlâ köydür; Trabzon ya da Muğla'daki eski köyler ise sitede kırsal mahalle olarak listelenir. Bu etiketin sitedeki anlamını ve 2020'den beri var olan resmî kırsal mahalle statüsüyle farkını sözlükte ayrıca açıkladık.

Kaynak: 442 sayılı Köy Kanunu; 5216 ve 6360 sayılı Kanunlar. Şema Köyümüz tarafından çizilmiştir.

Aynı adı taşıyan köyler çok yaygındır. Kastamonu'da üç ayrı Bozarmut köyü vardır: Taşköprü'deki, Devrekani'deki ve İhsangazi'deki. Bu yüzden sayfa adresleri köy adının yanına ilçe adını da ekler. Köyünüzü ararken il ve ilçeyi birlikte kontrol edin; aynı adlı köyler dizini bu karışıklığı çözmek için var.

Nüfus: büyük rakam ve çizgi

Başlığın altındaki büyük rakam, köyün son yıl sonu nüfusudur. Değer, TÜİK'in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarından gelir ve Wikidata'da TÜİK referansıyla kayıtlıdır. Yanındaki çizgi grafik 2007'den son yıla kadar her yılın değerini gösterir; en yüksek ve en düşük yıl üzerinde işaretlidir.

ADNKS'nin neyi saydığını bilmek, rakamı doğru okumak için şarttır:

• Sayım, kişinin yerleşim yeri adresine göre yapılır. Adresi köyde kayıtlı olan herkes köy nüfusundadır.
• Yazları köyde yaşayıp adresi şehirde olan kişi köy nüfusunda görünmez.
• Değerler her yılın 31 Aralık tarihi itibarıyladır ve ertesi yılın başında açıklanır.
• Büyükşehir illerinde köylerin mahalleye dönüştüğü dönemde seri kesilebilir; bu kayıtlarda seri çoğu zaman 2013'ten başlar ve sayfada bu durum ayrıca not edilir.

Örneğin Taşköprü'deki Çambaşı ile Taşköprü'deki Bozarmut aynı ilçededir ama nüfus eğrileri farklı yönlerde ilerler. Bu farkı yorumlarken tek bir nedene bağlamayın: nüfus değişimi göç, doğum ve ölüm dengesi, adres kaydı taşımaları ve idari sınır değişikliklerinin toplamıdır. İki köyü yan yana görmek için nüfus karşılaştırma aracını, tek köyün yazdırılabilir kartı için köyümün yılları aracını kullanabilirsiniz.

Sayfanın ortasındaki "Yıl yıl nüfus" tablosu aynı değerleri bir önceki yılla farkıyla birlikte verir. Bir yıl eksikse tabloda o satır yoktur ve grafikte o aralık kesik çizgiyle köprülenir; eksik değeri tahminle doldurmuyoruz.

Kimlik kartı: iki sütunda künye

Nüfus bandının altındaki çerçeveli kutu köyün künyesidir. Sol sütunda il ve ilçe, statü, rakım, koordinat, posta kodu ve nüfus sırası; sağ sütunda il ve ilçe merkezine mesafe, iklim özeti, en yakın hastane ve okul, aynı adı taşıyan köy sayısı yer alır.

Satır	Kaynak	Dikkat edilecek nokta
İl / ilçe	Wikidata idari bağlılık (P131)	Nadiren en yakın ilçe merkezine göre atanır; sayfada "yaklaşık" yazar
Rakım	SRTM 1″ yükseklik modeli	Köy koordinatındaki değerdir, köyün tamamını temsil etmez
Koordinat	Wikidata (P625)	Birden çok değer varsa "yaklaşık" notu çıkar
Posta kodu	PTT posta kodu sorgusu	Ad PTT'de farklı yazılmışsa "—" görünür
Nüfus sırası	Sitedeki kayıtlar	İl içinde ve ilçe içinde son yıl nüfusuna göre
Mesafeler	Hesap (kuş uçuşu)	Karayolu mesafesi daha uzundur

Rakım ve iklim satırı nasıl hesaplanır?

Rakım, köyün koordinatında NASA ve USGS'nin SRTM sayısal yükseklik modelinden (yaklaşık 30 metre çözünürlük) okunur. Model karasal yüzeyi uydudan ölçer; ağaç örtüsü ya da dik yamaç, tek bir noktadaki değeri birkaç metre ile birkaç on metre arasında saptırabilir. Rize'deki Yeşilköy, Kalkandere gibi dik yamaçlara dağılmış köylerde mahalleler arası rakım farkı yüzlerce metreyi bulabilir; sayfadaki değer yalnızca kayıtlı koordinatı gösterir.

İklim satırı köyün kendi ölçümü değildir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün il merkezi istasyonundaki uzun yıllar ortalamaları gösterilir. Köy il merkezinden 100 metreden fazla yüksekte ya da alçaktaysa, standart atmosferde her 1.000 metrede 6,5 °C'lik sıcaklık düşüşü varsayımıyla bir fark tahmini eklenir. Bu tahmindir: vadilerde soğuk hava birikmesi, bakı ve rüzgâr gerçek farkı değiştirir. Aylık tahmin tablosu için rakım–iklim kıyası aracına bakın.

• Taşıtlı (Hozat)1.389 m
• Bozarmut (Taşköprü)1.360 m
• Çambaşı (Taşköprü)1.019 m
• Sarıçam (Daday)852 m
• Yeşilköy (Kalkandere)440 m

Kaynak: Köyümüz verisi — Wikidata koordinatında SRTM 1″ örneklemesi.

Mesafeler, hastane ve okul

"Nasıl gidilir" bölümündeki bütün mesafeler kuş uçuşudur. İl merkezi ve ilçe merkezi koordinatları İçişleri Bakanlığı'nın resmî il-ilçe listesiyle eşleştirilmiş Wikidata kayıtlarından, havalimanları DHMİ'nin yolcu istatistiğinde trafiği olanlardan gelir. Dağlık bölgelerde karayolu mesafesi kuş uçuşunun iki katına çıkabilir.

En yakın hastane ve okul satırları yalnızca Wikidata'da koordinatı kayıtlı kurumları kapsar. Türkiye'deki hastanelerin ve okulların tamamı bu listede yoktur; köydeki aile sağlığı merkezleri ya da köy okulları kayıtlı olmayabilir. Bu yüzden satır "koordinatlı kayıtlar arasından" diye etiketlenir ve belirli bir uzaklığın ötesinde hiç gösterilmez. Acil durumda 112'yi arayın; köyün okul durumu için il ya da ilçe milli eğitim müdürlüğüne başvurun. En yakın hastane ve okul aracı ilk beş kaydı listeler.

Yakındaki köyler, ürünler ve listeler

"En yakın köy ve mahalleler" bölümü, kayıtlı koordinatlara göre en yakın altı yerleşimi kuş uçuşu mesafe ve yönüyle sıralar. Örneğin Tunceli Hozat'taki Taşıtlı sayfasında çevredeki köyler böyle listelenir; ilçenin bütün köylerini tek tabloda görmek için ilçe defterine geçebilirsiniz.

"Yöredeki tescilli ürünler" bölümü, Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret veri tabanında köyün ilçesi ya da ili adına tescilli ürünleri gösterir. Bu bölüm ürünün o köyde üretildiğini söylemez; yalnızca tescil bölgesini gösterir. Ayrıntı için tescilli ürünler dizinine bakın.

Köy bir veri listesine girdiyse ("en yüksek rakımlı köyler" gibi) "Listelerde" bölümü sırasını gösterir. Listeler kayıtlardan otomatik hesaplanır ve seçim ölçütleri her listenin başında yazılıdır; örneğin en yüksek rakımlı köyler listesi aynı SRTM değerlerine dayanır.

Kaynaklar bölümü ve düzeltme

Sayfanın sonundaki "Kaynaklar" listesi, o köy için kullanılan her kaynağı tam adresi ve erişim tarihiyle verir: Wikidata öğesi, rakım modeli, PTT sorgusu ve kırsal mahallelerde GeoNames kaydı. Kaynaklar listesinin altındaki "Son güncelleme" satırı verilerin çekildiği tarihtir.

Bilgi yanlışsa düzeltme bağlantısını kullanın ve doğru değeri gösteren kamuya açık bir kaynağın adresini ekleyin. Kaynağı olmayan düzeltmeleri işleme almıyoruz; bu kural bütün köyler için aynıdır. Köyünüzün serbest lisanslı bir fotoğrafı varsa Wikimedia Commons'a yüklemek, sonraki veri yenilemesinde sayfada kullanılabilmesinin en kısa yoludur. Muhtar adı, telefonu ya da kişisel bilgi yayımlamadığımızı da hatırlatalım: bu bilgiler için ilçe kaymakamlığına ya da belediyesine başvurabilirsiniz.

Son olarak, sayfadaki bilgiler resmî işlem yerine geçmez. Tapu, nüfus ve adres işlemlerinde ilgili kurumun güncel kaydı esastır; Köyümüz bu kayıtları bir arada ve kaynaklarıyla görmenizi kolaylaştırır.