Köy nüfusu 2007'den bu yana nasıl değişti? Veriler

Türkiye'de bugün köy statüsünde olan yerleşimlerin toplam nüfusu 2007'den bu yana azaldı; ama bu düşüş her köyde aynı değil. Köyümüz verisine göre 2007 ve 2024 nüfusu bilinen 17.018 köyün toplam nüfusu 4.857.239'dan 3.941.200'e indi; bu yaklaşık yüzde 18,9'luk bir azalmadır. Aynı köylerin 4.786'sında nüfus arttı, 12.109'unda azaldı, 123'ünde değişmedi. Nüfus değişimi göçün, doğum ve ölüm dengesinin, adres kaydı hareketlerinin ve idari düzenlemelerin birlikte sonucudur; bu rehber sayıları yorumlarken tek bir nedene bağlamıyor.

Veri nereden geliyor?

Köyümüz'deki nüfus değerleri, TÜİK'in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarından Wikidata'ya kaynak gösterilerek girilmiş yıl sonu değerleridir. Köyümüz'deki sıralamalar 2024 yıl sonu nüfusuna göre yapılır; köy sayfasındaki grafik ise ilk kayıtlı yıldan son yıla kadar bütün değerleri gösterir. ADNKS kişiyi adres kaydının bulunduğu yerde sayar. 5490 sayılı Kanun yerleşim yeri adresini "sürekli kalma niyetiyle oturulan yer" olarak tanımlar (md. 3) ve adres değişikliğinin yirmi iş günü içinde bildirilmesini ister (md. 50). Bu yüzden yazın köyünde yaşayıp adresi şehirde kayıtlı olan biri köy nüfusunda görünmez; adresi köyde olup yılın çoğunu şehirde geçiren biri ise görünür. Kavramın kısa açıklaması ADNKS sözlük maddesinde, köy sayfasındaki grafiğin nasıl okunacağı köy nüfusu nasıl okunur rehberinde anlatılıyor.

Toplam köy nüfusu: beş yıllık aralıklarla

• 20074.863 bin kişi
• 20124.640 bin kişi
• 20174.172 bin kişi
• 20223.962 bin kişi
• 20243.947 bin kişi

Kaynak: Köyümüz verisi (Wikidata, TÜİK ADNKS referanslı); bugün köy statüsündeki yerleşimler.

Grafikte her yıl nüfusu kayıtlı olan 17.031 köyün toplamı yer alıyor. Bazı yıllarda, örneğin 2018 ve 2023'te, toplamlarda ani sıçramalar görülür; tek yılın değerini genel eğilim gibi yorumlamamak için eğilimi beş yıllık aralıklarla gösteriyoruz. Bu tür sıçramaları kendi köyünüzün serisinde de görürseniz, önce komşu yıllarla karşılaştırın. Örneğin aynı 17.031 köyün toplamı 2017'de 4.171.850 iken 2018'de 4.526.018'e çıkıyor, 2019'da yeniden 4.238.147'ye iniyor; benzer bir çıkış 2022'den 2023'e (3.961.539'dan 4.242.267'ye) görülüyor ve 2024'te toplam 3.946.579'a dönüyor. Bu tek yıllık çıkışların nedeni Köyümüz verisinden anlaşılamıyor; bu yüzden eğilim hesaplarında yalnızca uç yılları değil bütün seriyi dikkate alıyoruz.

Köyler ne büyüklükte?

2024 ADNKS değeri bulunan 17.900 köyün ortanca nüfusu 151'dir; yani köylerin yarısında 151 kişi ya da daha azı yaşıyor.

Köy nüfusu (2024)	Köy sayısı
100'den az	5.935
100–249	6.635
250–499	3.391
500–999	1.467
1.000 ve üzeri	472

Bu dağılım köy yönetimi için de önemlidir: 2972 sayılı Kanunun 30. maddesine göre nüfusu 1.000'e kadar olan köylerde ihtiyar meclisine 8, 1.001–2.000 arasında 10, daha kalabalık köylerde 12 üye seçilir. Tablodaki 17.900 köyün 17.428'i ilk gruptadır. Ayrıntı köy tüzel kişiliği rehberinde. En kalabalık köyler arasında Adıyaman Merkez'deki Taşpınar 7.002 nüfusla ilk sıradadır.

İllere ve rakıma göre değişim

Değişim ilden ile çok farklıdır. 2007'de köy nüfusu 20 binin üzerinde olan iller arasında, bugünkü köylerin toplam nüfusu en çok Yozgat'ta (yüzde 37), Çorum'da (yüzde 36) ve Tokat'ta (yüzde 33) azalmıştır. Buna karşılık Karabük'te yüzde 23,5, Şırnak'ta yüzde 13,3, Yalova'da yüzde 12,9 ve Rize'de yüzde 10,6 artmıştır. Azalışın yüzde 30'u aştığı iller arasında Kırşehir (yüzde 31,9), Ardahan (yüzde 30,9) ve Kütahya (yüzde 30,7) da vardır; Tunceli'de düşüş yüzde 2,9 ile sınırlı kalmış, Iğdır'da ise toplam yüzde 1 artmıştır. Bu farklar il içindeki köylerin ne kadarının şehre yakın olduğuna, tarım yapısına ve başka pek çok etkene bağlı olabilir; iller arasında tek bir ölçütle sıralama yapmak yanıltıcıdır.

Rakıma göre bakıldığında düşüş yükseldikçe belirginleşir:

• 0–499 m13,4 %
• 500–999 m17 %
• 1.000–1.499 m22,2 %
• 1.500 m ve üzeri22,8 %

Kaynak: Köyümüz verisi (Wikidata, TÜİK ADNKS referanslı; rakım SRTM). Hesaplama Köyümüz tarafından yapılmıştır.

Bu tablo bir nedensellik göstermez: rakım; iklim, ulaşım, tarım türü ve ilçe merkezine uzaklık gibi pek çok etkenle birlikte değişir. Köyünüzün rakımını ve iklimini başka yerlerle kıyaslamak için rakım ve iklim kıyası aracını kullanabilirsiniz.

Artan ve azalan köyler

Toplam azalırken bazı köylerin nüfusu hızla arttı. Yozgat Merkez'deki Tayip 179'dan 4.217'ye, Adıyaman Merkez'deki Taşpınar 467'den 7.002'ye çıktı. Hızlı artan listesinin ilk sıralarındaki köylerin çoğu merkez ilçelerdedir. Şehir büyüdükçe yakın köylerde konut ve adres kaydının artması olası açıklamalardan biridir; yine de her köyün kendi koşullarıyla ayrıca incelenmesi gerekir.

Azalan köylerde de tablo çeşitlidir. Gümüşhane Kelkit'teki Aziz 446'dan 36'ya, aynı ilçedeki Bulak 219'dan 21'e, Zonguldak Devrek'teki Mekekler 760'tan 103'e indi. Iğdır Aralık'taki Emince ise 174'ten 1.075'e çıktı. Tam listeler için nüfusu en hızlı artan köyler, nüfusu en çok azalan köyler ve nüfusu en az değişen köyler listelerine bakabilirsiniz. Artan ve azalan listelerinde küçük tabanın yanıltıcı oranlar üretmemesi için başlangıç nüfusu en az 100 olan köyler, en az değişen listesinde ise en az 500 olanlar alınmıştır.

Mevsimlik yaşam sayılara nasıl yansır?

Köylerde yazın nüfusun arttığını gözlemlemiş olabilirsiniz; ADNKS bu artışı göstermez. NVİ'nin açıklamasına göre yerleşim yeri, Türk Medeni Kanununun 19. maddesindeki tanımla kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve bir kişinin aynı anda birden fazla yerleşim yeri olamaz. Yazlık, kışlık, yurt gibi geçici süreyle kalınan yerler 5490 sayılı Kanunda "diğer adres" olarak kaydedilir. Dolayısıyla yazları köyüne dönen, kışı şehirde geçiren biri köyüne diğer adres kaydı yaptırsa bile köyün yıl sonu nüfusunda değil, yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerde sayılır. Köy nüfusu küçük görünse de yaz aylarında köyde yaşayanların sayısı bundan farklı olabilir.

Nüfus neden önemli?

Nüfus değeri yalnızca bir istatistik değildir; bazı hukuki eşiklerde de kullanılır. 442 sayılı Köy Kanununun 1. maddesi nüfusu iki binden az yurtları köy olarak tanımlar. 5393 sayılı Belediye Kanununun 4. maddesine göre belediye kurulabilmesi için yerleşimin nüfusunun 5.000 ve üzerinde olması gerekir. İhtiyar meclisi üye sayısını belirleyen 2972 sayılı Kanunun 30. maddesi de nüfusa bağlıdır. Bu eşiklerin hangi nüfus verisiyle uygulanacağı ilgili mevzuata göre belirlenir; kendi köyünüzle ilgili bir işlemde kaymakamlığa danışmanız doğru olur.

Bölgelere göre artan köyler

Artış gösteren köyler tek bir bölgede toplanmıyor. Köyümüz'ün bölge listelerinde Karadeniz'de Bolu Merkez'deki Gölköy 305'ten 3.803'e, Ege'de Uşak Merkez'deki Kaşbelen 1.129'dan 5.766'ya, Akdeniz'de Osmaniye Merkez'deki Dereobası 1.062'den 5.881'e, Doğu Anadolu'da Erzincan Merkez'deki Gümüştarla 484'ten 4.710'a çıkmış görünüyor. Bölge bölge tam sıralamalar için Karadeniz, Ege, Akdeniz, İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Marmara listelerine bakabilirsiniz.

Köy sayısı da değişti

Nüfusun yanında köy sayısı da değişti. 6360 sayılı Kanunla büyükşehir belediyesi bulunan illerde köylerin tüzel kişiliği kaldırıldı ve bu köyler 2014 mahalli seçimlerinden itibaren mahalle olarak yönetilmeye başlandı. İçişleri Bakanlığının mülki idare envanterinde 27 Eylül 2026 itibarıyla 30 büyükşehir, 18.214 köy ve 32.311 mahalle görünür. Büyükşehir illerindeki eski köylerin nüfus serileri bu nedenle çoğunlukla 2013'ten başlar ve 2007 ile doğrudan karşılaştırılamaz; ayrıntı kırsal mahalle statüsü rehberinde. Türkiye'deki köy sayısının nasıl hesaplandığı Türkiye'de kaç köy var rehberinde anlatılıyor.

Sayıları okurken

1. Köy sayfasındaki grafikte ilk ve son yılı değil, bütün seriyi inceleyin
2. Tek yıllık sıçramaları komşu yıllarla karşılaştırın
3. Köyün büyükşehirde olup olmadığına ve serinin hangi yıl başladığına bakın
4. Nüfus karşılaştırma aracıyla köyü il ve ilçedeki benzerleriyle kıyaslayın
5. Değişimi tek bir nedene bağlamadan, adres kaydı ve idari değişiklikleri de göz önünde tutun

Kaynak: Köyümüz metodolojisi. Şema Köyümüz tarafından çizilmiştir.

Adres kaydını köye taşımak nüfus sayımında köyünüzün değerini doğrudan etkiler; bunun adımları adres kaydını köye almak rehberinde. İki yerleşimi yan yana görmek için nüfus karşılaştırma aracını kullanabilirsiniz. Kırsal mahalleler için ayrı sıralamalar da var: nüfusu en hızlı artan kırsal mahalleler listesinde Gölbaşı'ndaki (Ankara) Tulumtaş 408'den 3.257'ye çıkmış görünüyor. Köyünüzün Wikidata kaydında nüfus değeri eksik ya da kaynaksızsa, eklemenin yolları Wikidata ve Commons rehberinde anlatılıyor.