Tarım Bağ-Kur'u, isteğe bağlı sigorta ve TARSİM

Köyde kendi tarlasını ya da hayvanını işleyen kişi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre "hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına çalışan" sayılır ve halk arasında tarım Bağ-Kur'u denen 4/1-b sigortalılığına girer. Geliri düşük olanlar ve 65 yaşını dolduranlar belgeleyerek kapsam dışında kalabilir; mevsimlik tarım işçileri ise ek madde 5 ile ayrı bir yoldan sigortalı olur. Sigortalı olmayanlar için isteğe bağlı sigorta vardır. Ürünü, hayvanı ve kovanı dolu, don, sel gibi risklere karşı korumanın yolu ise devlet destekli TARSİM sigortasıdır. Aşağıda bu seçenekleri kanun maddeleriyle anlatıyoruz; kişisel durumunuz için SGK'ya danışmanız gerekir.

Tarımda kendi adına çalışan: 4/1-b

5510 sayılı Kanunun 4. maddesi, köy ve mahalle muhtarlarıyla birlikte hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanları sigortalı sayar; bu grubun dördüncü alt bendi "tarımsal faaliyette bulunanlar"dır. Sigortalılık, tarımsal faaliyetin kanunla kurulu meslek kuruluşlarınca ya da kişinin kendisince bir yıl içinde bildirilmesi hâlinde kaydedildiği tarihten, bu süre içinde bildirilmezse Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten başlar (md. 7/b). Yani çiftçi kaydı ile sigorta kaydı birbirine bağlıdır; ziraat odası kaydı ve Çiftçi Kayıt Sistemi bu yüzden önemlidir.

Prim borcu ve aylık: 4/b'nin kritik şartı

4/b sigortalılarını hizmet akdiyle çalışanlardan ayıran en önemli kural borç şartıdır. Kanun, bu gruptaki sigortalılara malullük aylığı, sürekli iş göremezlik geliri ya da hak sahiplerine ölüm geliri bağlanabilmesi için kendi sigortalılıklarından doğan, genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olmasını şart koşar (md. 19, 20, 26). Analık hâlinde emzirme ödeneği ve geçici iş göremezlik ödeneği için de aynı şart aranır (md. 16, 18). Köyde yıllarca "Bağ-Kur'um var" diye düşünüp primleri aksatan biri, aylık başvurusunda önce bu borçla karşılaşır. Borç durumunuzu dönemsel olarak SGK'dan kontrol etmek bu yüzden yararlıdır.

Genel sağlık sigortası açısından da 4/b sigortalıları, ikametgâhı Türkiye'de olan kişiler arasında sayılır (md. 60). Yani köyde tarımsal faaliyetten dolayı 4/b sigortalısı olan kişi, aynı zamanda genel sağlık sigortalısıdır.

Kimler kapsam dışında kalabilir?

Kanunun 6. maddesi bazı kişileri kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından kapsam dışında sayar. Köy açısından en önemlileri şunlar:

Durum	Kanundaki karşılığı
Tarımda kendi adına çalışan, geliri düşük	Yıllık tarımsal gelirden masraflar düşüldükten sonra aylık ortalama, prime esas günlük kazanç alt sınırının 30 katından azsa ve belgelenirse kapsam dışı (md. 6/ı)
65 yaşını dolduran	Talepte bulunursa kapsam dışı (md. 6/ı)
Yurt dışında ikamet eden, o ülkenin sosyal güvenliğine tabi	Türkiye'de kendi adına çalışsa da, sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla kapsam dışı (md. 6/e)
18 yaşını doldurmamış	4/b ve 4/c kapsamında sigortalı sayılmaz (md. 6/h)
Aynı konutta yaşayan hısımların ev içi işleri	Kapsam dışı (md. 6/b)

Kaynak: 5510 sayılı Kanun, md. 6.

Gurbetçi okur için 6/e bendi özellikle önemlidir: köyde tarlası olan, ama yaşadığı ülkede sosyal güvenlik sistemine tabi biri, Türkiye'de kendi adına çalışan sayılsa bile bu bent uyarınca kapsam dışında kalabilir. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri farklı kurallar getirebildiği için durumunuzu SGK il müdürlüğüne belgeleriyle sorun.

Mevsimlik ve süreksiz tarım işi: ek madde 5

Başkasının tarlasında ya da ormanında hizmet akdiyle ama süreksiz çalışanlar, yani mevsimlik tarım işçileri, ayrı bir düzenlemeye tabidir. 5510 sayılı Kanunun ek 5. maddesine göre başka yoldan sigortalı olmayan, kendi sigortalılığından gelir ya da aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş kişiler; örneği Kurumca hazırlanan ve ilgili muhtarlık, birlik, kuruluş ya da il veya ilçe tarım müdürlüğünce onaylanan belgeyle talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılır. Bu sigortalılık, kişi 4. madde kapsamında çalışmaya başlarsa, sona erdirme talebinde bulunursa ya da aylık bağlanırsa sona erer. Bu kapsamdaki sigortalıların iş kazası ve meslek hastalığı yardımlarından yararlanabilmesi için iş kazasından en az on gün önce tescil edilmiş olmaları gerekir; malullük, yaşlılık ve ölüm aylığı bağlanabilmesi için de prim ve prime ilişkin borçların ödenmiş olması şartı aranır. Tescilin mevsim başında, iş başlamadan yapılması bu yüzden önemlidir. Muhtarın buradaki rolü belgeyi onaylamaktır; muhtarlıktan belge almak rehberinde bu tür belgelerin genel usulü anlatılıyor.

İsteğe bağlı sigorta

Zorunlu sigortalı olmayan biri, kendi primini ödeyerek uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tabi olabilir (md. 50). Bunun için Türkiye'de ikamet etmek ya da Türkiye'de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde bulunan Türk vatandaşı olmak; zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak ya da ay içinde 30 günden az çalışmak; kendi sigortalılığından aylık almamak; 18 yaşını doldurmuş olmak ve talep dilekçesiyle Kuruma başvurmak gerekir. İsteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına girdiği tarihi izleyen günden başlar (md. 51).

Köye yeni dönmüş, henüz düzenli tarımsal geliri olmayan biri için bu yol bir ara çözüm olabilir. Ancak isteğe bağlı prim ödenen dönemde zorunlu sigortalılığı gerektiren bir çalışma tespit edilirse çakışan süreler iptal edilip primler iade edilir; karar vermeden önce SGK'dan hesaplama isteyin.

Ürün ve hayvan için TARSİM

Sosyal güvenlik kişiyi, tarım sigortası ise ürünü korur. 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu, bitkiler, bitkisel ürünler, seralar, tarımsal yapılar, tarım makineleri ve çiftlik hayvanları için kuraklık, dolu, don, sel, fırtına, deprem, heyelan, yangın ve hayvan hastalıkları gibi risklere ilişkin teminatların Cumhurbaşkanınca belirlenmesini öngörür (md. 12). Devletin karşılayacağı prim desteği miktarları da ürün, risk, bölge ve işletme ölçeğine göre her yıl Cumhurbaşkanınca belirlenir (md. 13). Teminatlar münhasıran Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından verilir.

TARSİM'in 2026'da yayımladığı ürün sayfalarına göre:

• Bitkisel ürün sigortası: Bakanlığın kayıt sistemlerine kayıtlı parsellerdeki ürünleri kapsar. Dolu paket poliçelerinde yazılı primin yüzde 50'si devletçe karşılanır; meyvelerde ek don ve kış donu riski ile bazı ürünlerde fide döneminde yeniden ekime yol açan don için don priminin yüzde 70'i devletçe ödenir.
• Arıcılık sigortası: Kayıt sistemlerine kayıtlı, plakalı kovanlarda fırtına, yangın, sel, deprem, vahşi hayvan saldırısı ve nakliye kazası gibi zararları kapsar. Primin yüzde 50'si devletçe karşılanır; kalan primin yüzde 25'i peşin, geri kalanı en fazla beş taksitte ödenir. Hasar, en geç 24 saat içinde ALO TARSİM 172'ye ya da acenteye bildirilir.

Tarım sigortasının ne kadar önemli olduğunu 2025 yılı gösterdi: 2026 Yıllık Programına göre zirai dondan zarar gören ve sigortası olan üreticilere TARSİM kapsamında toplam 23 milyar TL hasar tazminatı ödenmesi öngörüldü. Ayrıca faiz indirimli tarım kredisi kullananlar için kredi konusu varlığın sigortalanması zorunludur; tarım sigortası kapsamındaki varlıklarda Devlet destekli tarım sigortası aranır (ayrıntı köye dönüş destekleri rehberinde).

1. Ziraat odasına ve ÇKS'ye kaydolun
2. SGK'ya 4/b bildirimini bir yıl içinde yaptırın ya da kapsam dışı olduğunuzu belgeleyin
3. Yurt dışında sigortalıysanız 6/e durumunu SGK'ya sorun
4. Mevsimlik işçiyseniz ek madde 5 belgesini muhtarlığa onaylatın
5. Ürün, hayvan ve kovan için TARSİM poliçesi yaptırın

Kaynak: 5510 sayılı Kanun md. 4, 6, 7, 50, ek md. 5; 5363 sayılı Kanun md. 12–13; TARSİM ürün sayfaları (2026). Şema Köyümüz tarafından çizilmiştir.

Köyünüzün üretim deseni

Hangi sigortanın gerektiği, köyün üretim yapısına bağlıdır. Karadeniz'in yüksek kesimlerinde ot biçme ve hayvancılık öne çıkar: Giresun Dereli'deki Uzundere yaklaşık 1.504 metrede, aynı ilçedeki Aksu 1.773 metrede, Trabzon Şalpazarı'ndaki kırsal mahalle Pelitçik 966 metrede kayıtlı. Gümüşhane Kelkit'teki Ağlık köyü ise yaklaşık 1.940 metrede. Doğu Anadolu'da Ağrı Eleşkirt'teki Yukarıkopuz 2.031, Hamur'daki Ekincik 1.835 metrede. Köyünüzün rakım ve iklim bilgisini rakım ve iklim kıyası aracında görebilirsiniz; arıcılık yapıyorsanız arı yetiştiriciliği ve kayıt rehberine de bakın.