Köyde sağlık hizmeti: aile hekimi, gezici hizmet, 112

Köyde yaşayan biri için sağlık hizmetinin ilk durağı aile hekimidir; köye en yakın aile sağlığı merkezi uzaksa aile hekimi belirli aralıklarla köye "gezici sağlık hizmeti" ile gelir. Sıklık yönetmelikte yazılıdır: nüfusu 250'ye kadar olan yerleşimlere en az ayda bir, 250 ile 500 arasındakilere en az ayda iki, 500 ve üzeri olanlara en az haftada bir kez. Acil durumlarda 112 ücretsiz aranır ve il ambulans servisi kara, hava ya da deniz ambulansını yönlendirir. Yatağa bağlı yakınlar için evde sağlık hizmeti vardır. Bu rehber köyde bu hizmetlere nasıl ulaşıldığını, dayandıkları kurallarla birlikte anlatıyor; tıbbi tavsiye içermez.

Aile hekimine kayıt ve seçim

Aile hekimliği, 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu ve Sağlık Bakanlığının Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği ile düzenlenir. Kanun aile hekimini, koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini her kişiye belli bir mekânda veren ve gerektiği ölçüde gezici sağlık hizmeti sunan hekim olarak tanımlar. Aile hekimiyle birlikte çalışan hemşire, ebe ya da sağlık memuru "aile sağlığı çalışanı"dır.

Yönetmeliğin 8. maddesine göre kişilerin aile hekimine ilk kaydını il sağlık müdürlüğü, ikamet ettikleri bölgeye göre yapar. Kişiler aile hekimini bölge sınırlaması olmadan serbestçe seçebilir; zorunlu hâller dışında üç aydan önce değişiklik yapılamaz. Değişiklik, hizmet almak istenen aile hekiminde, toplum sağlığı merkezinde ya da elektronik ortamda yapılır. Yönetmeliğin 4. maddesi aile hekiminin görevlerini de sayar: kayıtlı kişilere koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis ve tedavi hizmeti vermek, periyodik sağlık muayenesi yapmak, yaş, cinsiyet ve hastalık gruplarına yönelik izlem ve taramaları (gebe, lohusa, yenidoğan, bebek, çocuk, ergen, erişkin ve yaşlı sağlığı gibi) yürütmek ve aile sağlığı merkezi şartlarında teşhis ya da tedavisi yapılamayan hastaları sevk etmek bunlar arasındadır. Yani köyde yaşayan kayıtlı bir kişinin izlemleri de gezici hizmet günlerinde yapılabilir.

Köye yerleşen biri için bu, adresini köye aldığında kaydının otomatik olarak köye yakın bir hekime yapılacağı anlamına gelmez; tercihini kendisi de belirleyebilir. Adres işlemi için adres kaydını köye almak rehberine bakın.

Gezici sağlık hizmeti: ne sıklıkla, nerede?

Yönetmeliğin 6. maddesi, sağlık hizmetine ulaşımın zor olduğu belde, köy, mezra ve uzak mahalleler için gezici sağlık hizmeti bölgelerini il sağlık müdürlüğünün belirlemesini ve Bakanlığın onaylamasını öngörür. Planlama coğrafya, iklim, ulaşım ve bağlı yerleşim sayısı dikkate alınarak yapılır; yolda geçen süre hariç her 100 kişi için ayda en az iki saat hizmet esastır.

Yerleşimin nüfusu	En az gezici hizmet sıklığı
250 kişiye kadar	Ayda bir
250–500 kişi	Ayda iki
500 ve üzeri	Haftada bir

Kaynak: Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği, md. 6.

Programın duyurulması da kurala bağlı: aile hekimi, gezici hizmet programını köy ve mahalle muhtarları ile kurum yetkilileri aracılığıyla en geç bir önceki ayın son iş günü saat 12.00'ye kadar duyurur. Plan sözleşme döneminin ilk ayında yapılır ve toplum sağlığı merkezine bildirilir; zorunlu değişiklikler de önceden bildirilir. Gezici hizmet bölgesinde Bakanlığa ait bir sağlık tesisi varsa hizmet orada verilebilir. Bir kısmını aile sağlığı çalışanı da yürütebilir, ama bu süre aile hekiminin gezici hizmet süresinden sayılmaz.

Yönetmelikteki eşikler, köyünüzün nüfusuna göre ne bekleyebileceğinizi gösterir. Örneğin ADNKS'ye göre 2024 nüfusu 38 olan Erzincan Kemaliye'deki Adak ile 85 olan Ağrı Diyadin'deki Karataş ilk gruba, 447 olan Rize Çamlıhemşin'deki Behice ile 497 olan Nevşehir Ürgüp'teki Ayvalı ikinci gruba, 5.722 olan Karabük Safranbolu'daki Bostanbükü ise üçüncü gruba girer. Hizmetin gerçek planını il sağlık müdürlüğü yapar; bu örnekler yalnızca eşikleri somutlaştırmak içindir.

Acil durum: 112 nasıl çalışır?

Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliğine göre hizmete ulaşmanın ilk adımı, ücretsiz aranabilen 112 numaralı telefona ya da diğer iletişim araçlarıyla merkeze yapılan çağrıdır. Çağrıda olay yeri ve niteliği ile hasta ya da yaralı sayısı gibi bilgiler verilir. Çağrının acil sağlık hizmeti gerektirip gerektirmediğini çağrıyı alan tabip değerlendirir. 112 numarası başka bir kuruluş tarafından kullanılamaz.

İl ambulans servisi başhekimliği bünyesinde ilin coğrafi özelliklerine, nüfusuna ve ihtiyaca göre yeterli sayıda kara, hava ve deniz ambulansı ile acil sağlık araçları bulundurulur; merkez, istasyonlardaki ambulanslar ile hava ve deniz ambulanslarının sevk ve idaresini yapar. Hastane öncesi ve hastaneler arası nakil bedeli kişinin bağlı olduğu sosyal güvenlik kuruluşuna yansıtılır; sosyal güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayanlardan ücret talep edilmez.

Köyde çağrı yaparken yerin tarif edilebilmesi önemlidir: köyün, mahallenin ya da mezranın adı, varsa yol ve ev tarifi. Aynı adı taşıyan birçok köy olduğu için il ve ilçeyi de söylemek işe yarar; bunun nedeni aynı adlı köyler rehberinde.

Evde sağlık hizmeti ve palyatif bakım

Sağlık Bakanlığının 23 Haziran 2026'da yayımlanan Evde Sağlık ve Palyatif Bakım Hizmetlerinin Sunumu ve Koordinasyonuna İlişkin Yönetmeliği, evde sağlık hizmetine başvuruyu yeniden düzenledi. Başvuru hasta ya da kanuni temsilcisi tarafından e-Nabız üzerinden elektronik ortamda, evde sağlık iletişim merkezi aranarak, doğrudan ya da Bakanlığın belirlediği iletişim araçlarıyla yapılabilir. Aile hekimleri, palyatif bakım ve evde sağlık koordinasyon birimleri de başvuru iletebilir. İletişim merkezine 08.00–22.00 arasında başvurulabilir.

İlk başvurular il düzeyindeki koordinasyon merkezine ve eş zamanlı olarak kişinin kayıtlı olduğu aile hekimine iletilir; aile hekimi ön değerlendirme yapar. Aile hekimi, evde takibi zorunlu olan engelli, yaşlı ve yatağa bağlı kayıtlı kişilere evde, uzaktan ya da gezici hizmet sırasında birinci basamak hizmet vermekle de yükümlüdür (Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği md. 4). Gurbette yaşayıp köydeki anne babasının bakımını uzaktan organize eden biri için bu kanal önemlidir; başvuru kanuni temsilci tarafından da yapılabilir.

1. Adresi ve aile hekimi kaydını kontrol edin
2. Gezici hizmet günlerini muhtarlıktan öğrenin
3. Rutin işler için aile sağlığı merkezine ya da gezici güne gidin
4. Acil durumda 112'yi arayın; il, ilçe ve köy adını söyleyin
5. Yatağa bağlı yakın için evde sağlık başvurusu yapın

Kaynak: Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği md. 4, 6, 8; Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği md. 18, 31; Evde Sağlık ve Palyatif Bakım Yönetmeliği md. 14–15 (2026). Şema Köyümüz tarafından çizilmiştir.

Sağlık evleri ve sağlık ocağı: nereden nereye?

Bugün yaşlıların hâlâ "sağlık ocağı" dediği yapı, 1961 tarihli 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanundan gelir. Kanun, sosyalleştirilmiş sağlık hizmeti teşkilatını sağlık evleri, sağlık ocakları, sağlık merkezleri ve hastaneler olarak sayar; köylerde sağlık ocağı ekibine yardımcı olmak üzere kurulan sağlık evlerinde yardımcı sağlık personeli görevlendirilir. Kanuna göre hizmetten yararlanmak isteyenler, acil vakalar dışında önce sağlık evine ya da sağlık ocağına başvurur; köylük bölgelerde sağlık ocağı hekimleri tedavi edemedikleri vakaları sağlık merkezine ya da hastaneye sevk eder.

Aile hekimliğine geçişle birinci basamakta hizmet aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezleri üzerinden verilmeye başlandı. Köyünüzde eski bir sağlık evi binası varsa gezici hizmet için kullanılıp kullanılmadığını il sağlık müdürlüğüne sorabilirsiniz; yönetmelik gezici hizmet bölgesinde Bakanlığa ait tesis bulunması hâlinde hizmetin orada verilebileceğini söyler.

Yakınlığı ölçmek

Köyünüzden en yakın hastane ve okula kuş uçuşu mesafeyi en yakın hastane ve okul aracında, iki yerleşim arasındaki mesafeyi iki köy arası mesafe aracında görebilirsiniz. Yüksek rakımlı köylerde kış koşulları ulaşımı etkiler; rakım bilgisi için rakım ve iklim kıyası aracına ve yüksek rakımlı köyler rehberine bakabilirsiniz.