Türkiye'nin en yüksek rakımlı köyleri

Köyümüz ölçümüne göre Türkiye'nin en yüksek rakımlı köyü, Ağrı'nın Diyadin ilçesine bağlı Karataş köyüdür: köyün koordinatı deniz seviyesinden 2.540 metre yüksektedir. İlk on köyün sekizi Ağrı'da, ikisi Hakkari'dedir. Rakımı ölçülen 18.064 köyün 506'sı 2.000 metreyi aşıyor; kırsal mahalleler arasında ise 2.000 metreyi geçen yok. Aşağıda bu sayıların nasıl üretildiğini, yüksek köylerin hangi illerde toplandığını ve kendi köyünüzün değerini nasıl kontrol edeceğinizi bulacaksınız.

Rakım nasıl ölçüldü?

Köyümüz'deki rakım, her köyün Wikidata'daki koordinatında SRTM sayısal yükseklik modelinden okunan değerdir. SRTM, NASA'nın 2000 yılında Endeavour uzay mekiğiyle yaptığı 11 günlük görevde toplanan radar verisine dayanır. USGS'ye göre görev, 60° kuzey ile 56° güney enlemleri arasındaki kara yüzeyinin yaklaşık yüzde 80'ini kapsamıştır; yayımlanan küresel veri seti 1 açı saniyesi, yani yaklaşık 30 metre aralıklı noktalardan oluşur.

Bu yöntemin iki sonucu var. Birincisi, değer köyün tek bir noktasını gösterir; köyün en yüksek ya da en alçak yeri değildir. Yamaca yayılmış bir köyde alt mahalle ile üst mahalle arasında büyük fark olabilir. İkincisi, koordinat yanlış girilmişse, örneğin köy yerine köyün yaylası ya da komşu bir tepe işaretlenmişse, rakım da hatalı çıkar. Haritalarda ya da köy tabelasında gördüğünüz rakım da farklı bir noktaya, örneğin köy meydanına ya da camiye göre ölçülmüş olabilir; bu yüzden iki değer arasında fark çıkabilir. Sıralamada kendi köyünüzü beklemediğiniz bir yerde görürseniz önce köy sayfasındaki haritaya bakın; düzeltmenin yolu Wikidata ve Commons rehberinde anlatılıyor.

En yüksek on köy

Sıra	Köy	İlçe, il	Rakım	Nüfus (2024)
1	Karataş	Diyadin, Ağrı	2.540 m	85
2	Gündoğdu	Taşlıçay, Ağrı	2.525 m	63
3	Yankaya	Taşlıçay, Ağrı	2.517 m	18
4	Atadamı	Diyadin, Ağrı	2.507 m	52
5	Yeltepe	Taşlıçay, Ağrı	2.483 m	359
6	Yuva	Diyadin, Ağrı	2.477 m	86
7	Şekerbulak	Diyadin, Ağrı	2.464 m	30
8	Işıklar	Merkez, Hakkari	2.452 m	336
9	Akyurt	Hamur, Ağrı	2.440 m	28
10	Aksu	Merkez, Hakkari	2.440 m	20

Listenin devamı ve kırsal mahalleler dahil 50 yerleşim en yüksek rakımlı köyler sayfasında. Gündoğdu, Yankaya ve Işıklar gibi köylerin sayfalarında nüfus serisini ve komşu köyleri de görebilirsiniz.

Köyler hangi yükseklikte yaşıyor?

• 500 m altı3.254 köy
• 500–999 m4.904 köy
• 1.000–1.499 m6.283 köy
• 1.500–1.999 m3.117 köy
• 2.000 m ve üzeri506 köy

Kaynak: Köyümüz verisi; rakım SRTM 1″ (NASA/USGS), Wikidata koordinatında örneklendi. 18.064 köy.

Köylerin ortanca rakımı 1.055 metredir; yani köylerin yarısı bu yüksekliğin üzerinde kurulu. En kalabalık grup 1.000–1.499 metre kuşağıdır. Kırsal mahallelerde tablo farklı: 2.689 kırsal mahallenin ortanca rakımı 328 metre, yalnızca 35'i 1.500 metreyi aşıyor. En yükseği Van Gevaş'taki Yemişlik (1.803 m); ayrıntı en yüksek rakımlı kırsal mahalleler listesinde. Denize en yakın köyler ise Artvin Hopa'daki Sugören ve Rize Pazar'daki Sahilköy, ikisi de 3 metre.

2.000 metrenin üzerindeki köyler nerede?

2.000 metreyi aşan 506 köyün 143'ü Ağrı'da, 105'i Kars'ta, 87'si Ardahan'da; bunları Hakkari (29), Iğdır (26), Bitlis (24), Gümüşhane (22) ve Erzincan (18) izliyor. İlçe düzeyinde Diyadin 43 ve Ardahan'ın Göle ilçesi 36 köyle öne çıkıyor. İllerin kendi köylerinin ortanca rakımına bakınca da sıralama benzer: Ardahan 1.955, Kars 1.864, Hakkari 1.849, Ağrı 1.800 metre. Aynı ölçüde Edirne köylerinin ortancası 78 metredir.

Bölgelerin en yüksek köyleri de farklı düzeylerde: Karadeniz'de Artvin Yusufeli'deki Sütlüce 2.211 m, İç Anadolu'da Sivas İmranlı'daki Kasaplar 2.103 m, Güneydoğu Anadolu'da Şırnak Beytüşşebap'taki Doğanyol 2.279 m, Ege'de Kütahya Merkez'deki Kirazlıyaylası 1.576 m, Marmara'da Bilecik Bozüyük'teki Camiliyayla 1.442 m. Tüm liste için 2.000 metreden yüksek köyler sayfasına ve bölge listelerinden Karadeniz ile Doğu Anadolu sıralamalarına bakabilirsiniz.

Ağrı ve Ardahan'dan örnekler

Ağrı'da 2.000 metreyi aşan 143 köyün 43'ü Diyadin'de, 23'ü Doğubayazıt'ta, 23'ü Merkez ilçede, 17'si Hamur'dadır. İle adını veren Ağrı Dağı için valilik yüksekliğini 5.137 metre olarak verir ve onu Anadolu'nun en yüksek doruğu olarak tanıtır; valiliğe göre tırmanış için en uygun aylar temmuz, ağustos ve eylüldür. İlçenin en yüksek köyleri Somkaya (2.345 m) ve Kızılkaya (2.340 m); aynı ilçedeki Güngören ise 1.965 metrede, 2007'de 148 olan nüfusu 2024'te 927'ye çıkmış bir köy.

Kuzeyde Ardahan'ın Göle ilçesinde 36 köy 2.000 metreyi aşıyor. İlçenin en yüksek köyü Toptaş 2.322 metrede, Küçükaltınbulak 2.235 metrede kurulu. Kars'ta Merkez ilçede 19, Selim'de 16 köy; Hakkari'de Yüksekova'da 16 köy; Iğdır'da Tuzluca'da 20 köy bu eşiğin üzerinde.

Doğu dışında da 2.000 metreyi aşan köyler var, ama sayıları az. Karadeniz'de Giresun Görele'deki Kuşçulu 2.197 m, Rize İkizdere'deki Eskice 2.166 m görünüyor. Kıyı ilçelerindeki bu tür yüksek değerlerde koordinatın köy merkezini mi, yoksa köye ait bir yaylayı mı gösterdiğini köy sayfasındaki haritadan kontrol etmek iyi olur; Köyümüz rakımı yalnızca bu noktaya göre hesaplar.

Yükseklerde köy yaşamı: resmî kaynaklardan

Yüksek köylerde yaşamın nasıl şekillendiğini genellemek yerine valilik ve kaymakamlık anlatımlarına bakmak daha doğru olur. Hakkari Valiliğinin coğrafya sayfası, ilde yükseltinin 1.500–2.000 metre arasında yoğunlaştığını ve 30'dan fazla doruğun 3.000 metreyi aştığını belirtir. Aynı sayfaya göre yüksek kesimlerde kış hazirana dek sürer, çok yüksek yaylalarda uzun ve sert kışlar nedeniyle yerleşik yaşam azdır; güneydeki vadi tabanlarında çeltik, daha kuzeyde mısır, buğday ve arpa yetiştirilebilir.

Ağrı Valiliği, il merkezinin 1.640 metrede bulunduğunu, il topraklarının yüzde 46'sının dağlık, yüzde 29'unun ova, yüzde 18'inin plato ve yüzde 7'sinin yayla olduğunu yazar. Valiliğe göre ildeki arıcılık sezonu yaklaşık dört ay sürer ve dağlarda, ovalarda ve yaylalarda yapılır. En yüksek köylerin toplandığı Diyadin için kaymakamlık, halkın geçimini genelde hayvancılık ve tarımla sağladığını, ilçe merkezinin 5 kilometre güneyindeki kaplıcaların beş bölümden oluştuğunu belirtir.

Bu bilgiler köyden köye değişir; kendi köyünüzün koşullarını hemşehrilerinizden ve köy sayfasındaki kaynaklardan öğrenmeniz en sağlıklısı. Arıcılık yapıyorsanız arı yetiştiriciliği kaydı, hayvanlarınızı yaylaya çıkarıyorsanız yayla ve kışlak hakları rehberleri işinize yarar.

Yüksek köylerde nüfus

2.000 metreyi aşan 506 köyde 2024'te toplam 116.375 kişi kayıtlıydı; bu köylerin ortanca nüfusu 163'tür. 2007 ve 2024 değerleri bilinen 486'sının toplam nüfusu 162.129'dan 112.249'a indi, yani yaklaşık yüzde 31 azaldı. Aynı dönemde bütün köylerde düşüş yaklaşık yüzde 19'dur. Rakım; iklim, ulaşım ve geçim kaynaklarıyla birlikte değiştiği için bu farkı tek bir nedene bağlamak doğru olmaz. Üstelik genel eğilim her köy için geçerli değil: 2007 nüfusu bilinen bu köylerin 101'inde nüfus arttı. Hakkari Merkez'deki Otluca (2.064 m) 458'den 778'e, Bayburt Merkez'deki Üzengili (2.012 m) 113'ten 208'e çıktı. Ayrıntılar kırsal nüfus değişimi rehberinde.

Yüksek köylerin hepsi küçük değil. En kalabalıkları Kars Merkez'deki Ölçülü (2.078 m, 1.376 kişi), Kağızman'daki Çengilli (2.013 m, 1.348 kişi) ve Hakkari Yüksekova'daki Kısıklı (2.198 m, 1.164 kişi).

Kışın yol ve hizmetler

Yüksek köylerde kış, yol ve hizmet sorularını öne çıkarır. 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6. maddesine göre yol, su, acil yardım ve kurtarma hizmetleri belediye sınırları dışında il özel idaresinin görevleri arasındadır. Köy yollarının yapımı ve bakımıyla ilgili başvuru yolları KÖYDES ve köy yolları rehberinde anlatılıyor. Kışı köyde geçirmeyi düşünüyorsanız sağlık ve okul ulaşımını önceden öğrenmek için köyde sağlık hizmetine erişim ve köy okulları ve taşımalı eğitim rehberlerine de bakın.

Kendi köyünüzü kıyaslayın

1. Köy sayfasında rakım değerine ve haritadaki noktaya bakın
2. Nokta köy merkezinde değilse Wikidata koordinatını kontrol edin
3. Rakım ve iklim kıyası aracında köyünüzü başka bir yerle karşılaştırın
4. İlinizin ve bölgenizin en yüksek köyler listesinde yerinizi görün

Kaynak: Köyümüz metodolojisi. Şema Köyümüz tarafından çizilmiştir.

Rakım ve iklim kıyası aracı iki yerleşimin rakımını yan yana gösterir. Ters uçtaki köyler için en alçak rakımlı köyler listesine de bakabilirsiniz. Kendi bölgenizdeki sıralamayı görmek isterseniz Marmara, Ege, Akdeniz, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu listeleri de hazır. Köyünüz bu listelerde yoksa rakımını köy sayfasında yine görebilir, değeri il ve ilçe ortalamasıyla kıyaslayıp hemşehrilerinizle paylaşabilirsiniz.