Orman sınırı, 2/B arazileri ve orman köylüsünün hakları

Köyünüzdeki bir arazinin orman mı, tarla mı olduğu, 1956 tarihli 6831 sayılı Orman Kanununa göre orman kadastro komisyonlarının çizdiği sınırla belirlenir. Orman sayılan yer Devletin malıdır ve daraltılamaz; ancak kanunun 2. maddesi, orman niteliğini kaybetmiş bazı yerlerin orman sınırı dışına çıkarılmasına izin verir. Bu yerler, maddenin bentlerine göre halk arasında 2/A ve 2/B arazisi diye anılır. 2012'de çıkarılan 6292 sayılı Kanun, 2/B arazilerinin kullanıcılarına satışını ve orman köylülerinin desteklenmesini düzenler. Bu rehber, gurbette yaşayan ama köyde ormana komşu arazisi ya da evi olanlar için temel kuralları özetliyor.

Orman nedir, ne orman sayılmaz?

6831 sayılı Kanunun 1. maddesine göre doğal olarak yetişen ya da emekle yetiştirilen ağaç ve ağaççık toplulukları, yerleriyle birlikte orman sayılır. Aynı madde orman sayılmayan yerleri de tek tek sayar; köylüler için önemli olanlar şunlardır:

• köylerin sınırları içindeki eski mezarlıklarda ağaçlarla örtülü yerler,
• orman sınırı içinde ya da bitişiğinde tapulu, orman sınırı dışında ise tasarruf belgesiyle özel mülkiyette bulunan ve tarım arazisi olarak kullanılan, dağınık ya da küme hâlinde ağaçlarla örtülü yerler,
• orman sınırı dışında olup yüzölçümü üç hektarı aşmayan sahipli arazilerde doğal olarak yetişen ağaçlarla örtülü yerler,
• sahipli arazideki meyveli ağaçlar, zeytinlikler ve orman sınırı dışında sahipli arazide ekim ve dikimle yetiştirilen ağaçlar.

Devlet ormanında yasak olan işler de köylüleri doğrudan ilgilendirir. 14. maddeye göre Devlet ormanlarında fidan ve ağaç kesmek ya da sökmek, ağaçtan kabuk, çıra, katran veya sakız çıkarmak, kömür yapmak, palamut, ıhlamur çiçeği, mazı ve tıbbi bitki ya da orman tohumu toplayıp götürmek, ticaret amacı olmasa bile kendi ihtiyacı için toprak, kum ve çakıl çıkarmak ve ormana inşaat atığı dökmek yasaktır. Köyün yakacak ve yapacak ihtiyacı bu yasakların dışında, aşağıda anlatılan özel usullerle karşılanır.

2/A ve 2/B: orman sınırı dışına çıkarma

2. madde iki tür uygulama tanımlar:

	2/A	2/B
Hangi yerler?	Orman içindeki köyler halkının kısmen ya da tamamen yerleştirilmesi için, orman olarak korunmasında bilim ve fen bakımından yarar görülmeyen, tarıma dönüştürülmesi yararlı yerler ve funda-maki alanları	31.12.1981'den önce orman niteliğini tam olarak kaybetmiş; tarla, bağ, bahçe, zeytinlik, fındıklık gibi tarım, otlak-kışlak-yaylak gibi hayvancılık alanı ya da toplu yerleşim alanı olarak kullanılması yararlı yerler
Kimin tasarrufuna geçer? (6292 md. 3)	Orman Genel Müdürlüğü; nakledilen orman köylülerinin yerleştirilmesi için	Maliye (Hazine); 6292 sayılı Kanuna göre değerlendirilmek üzere
Başlıca amaç	Orman köylüsünün yerleştirilmesi	Fiilen tarım ya da yerleşim alanına dönmüş yerlerin kullanıcılarına satılması

Kanun bu yerler dışında orman sınırlarında hiçbir daraltma yapılamayacağını açıkça söyler. Muhafaza ormanları, milli parklar, tabiat parkları, tabiatı koruma alanları, izin ve irtifak verilen ormanlar ile yanan orman alanlarında 2. madde hiç uygulanmaz.

Orman kadastrosu nasıl yapılır?

Kadastroyu orman kadastro komisyonları yapar (md. 7). Komisyon, Orman Genel Müdürlüğünce atanan bir orman mühendisinin başkanlığında, bir orman mühendisi ya da teknikeri, bir ziraat mühendisi ya da teknisyeni ve mahalle ve köylerde muhtarlıkça bildirilecek bir temsilciden oluşur. Yani köyünüzün temsilcisi komisyonun üyesidir.

1. Çalışılacak il ve ilçeler belirlenir; yerler en az bir ay önce ilan edilir (md. 8)
2. Arazi çalışmasının başlama tarihi en az 15 gün önce köy ve komşu köylerde asılarak duyurulur (md. 8)
3. Komisyon sınırı arazide belirler, sınır noktalarını ölçer ve tutanak düzenler (md. 9)
4. Tutanak ve haritalar köyde 30 gün askıya çıkar; asılma tarihini köy ihtiyar heyeti belgeler (md. 10–11)
5. 30 gün içinde kadastro mahkemesinde dava açılmazsa tutanaklar kesinleşir (md. 11)

Kaynak: 6831 sayılı Orman Kanunu. Şema Köyümüz tarafından çizilmiştir.

Bu takvim gurbetçiler için kritiktir: askı süresi 30 gündür ve ilan, askı yoluyla ilgililere şahsen tebliğ hükmündedir. Tutanakların kesinleşmesinden on yıl sonra, kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanarak Hazine dışında kimse itiraz edemez ve dava açamaz. Köydeki arazinizin ormana komşu olduğunu biliyorsanız muhtarlıktan kadastro programını öğrenmek ve askı dönemini takip ettirmek önemlidir. Genel kadastro ve tapu işleri için köyde arsa, tapu ve kadastro rehberine bakabilirsiniz.

6292 sayılı Kanun: 2/B arazilerinin satışı

6292 sayılı Kanunun 6. maddesine göre 2/B alanlarındaki taşınmazların 31 Aralık 2011'den önce kullanıcısı ya da üzerindeki yapı ve ağaçların sahibi olarak kadastro tutanaklarında veya tapu beyanlar hanesinde gösterilen kişiler, süresi içinde başvurup satış bedelini kabul ederlerse hak sahibi sayılır. Başvuru süresi, kanunun yürürlüğünden önce düzenlenen listeler için altı ay, sonradan kesinleşen tutanaklar için sekiz aydır.

Satış bedeli, 400 metrekareye kadar olan kısım için rayiç bedelin yüzde 50'si, fazlası için yüzde 70'idir; tamamen tarımsal amaçla kullanılan yerlerde bedel rayicin yüzde 50'si üzerinden hesaplanır. Bedelin tamamı peşin ödenirse yüzde 20, en az yarısı peşin ödenirse yüzde 10 indirim yapılır; kalan taksitle ödenebilir. Başvuru il ve ilçelerdeki defterdarlık ve malmüdürlüklerine yapılır. Satış bedelleri ve güncel başvuru imkânı zaman içinde değiştiği için işlem yapmadan önce ilgili malmüdürlüğünden bilgi alın; Hazine arazileri için hazine arazisi kiralama ve satış rehberine de göz atabilirsiniz.

Orman köylüsünün hakları

Yapacak ve yakacak. 6831 sayılı Kanunun 31. maddesine göre sınırları içinde verimli Devlet ormanı bulunan köylerde, köy nüfusuna kayıtlı ve köyde devamlı oturan ya da nüfusa kayıtlı olmasa bile yerleşim adresi olarak kesintisiz en az beş yıldır köyde oturan muhtaç hane reislerine; ev, ahır, samanlık, ambar ve kümes için yapacak emval maliyet bedelinin üçte biriyle verilir. Yeni inşaat için bu hak bir defalıktır; okul, cami, sağlık evi, köy yolu köprüsü ve köy konağı gibi ortak ihtiyaçlar için de verilir. Hak sahibi isterse emval yerine nakit ödeme yapılabilir. Tamir için en az beş, yeni yapı için en az on yıl geçmeden yeniden ihtiyaç verilmez. Yakacak ihtiyacı tarife bedeliyle karşılanır. Verimsiz Devlet ormanı bulunan köyler için 32. madde benzer hakları tanır.

Bu hükmün yerleşim adresine bağlı olduğuna dikkat edin: yalnızca nüfusa kayıtlı olmak yetmez, köyde devamlı oturmak ya da yerleşim adresinin beş yıldır köyde olması gerekir. Adres kaydının nasıl taşınacağı adres kaydını köye almak rehberinde anlatılıyor.

ORKÖY desteği. 6292 sayılı Kanunun 10. maddesine göre Orman Genel Müdürlüğü, Devlet ormanları içinde ve bitişiğinde oturan köylerin geçim seviyesini yükseltmek için gerekli tedbirleri alır; işletme araç ve gereçleri hibe ya da kredi desteğiyle karşılanır. Orman Genel Müdürlüğünün Orman ve Köy İlişkileri Dairesi Başkanlığı, bu köylülere kredi ya da hibe vermek, ormancılık kooperatiflerini proje bazında desteklemek ve odun dışı orman ürünlerinin üretimini desteklemekle görevlidir. 2023'te eklenen hükme göre ormancılık işlerinde çalışan orman köylülerine, kendi mülki sınırlarında üretilen odun ürünlerinin satış gelirinden, üretim giderleri düşüldükten sonra kalan tutarın yüzde onuna kadarı dağıtılabilir.

Nakil ve yerleştirme. Yerinde kalkındırılması mümkün görülmeyen ya da su ve toprak rejimi bakımından yerinden kaldırılması zorunlu olan orman köylerinin halkı, öncelikle 2/A alanlarına nakledilebilir; karar Cumhurbaşkanınca verilir (6831 md. 13). 6292 sayılı Kanuna 2026'da eklenen geçici 10. madde, Ankara Kızılcahamam'a bağlı Dereneci ve Gökbel mahalleleri ile Samsun Vezirköprü'deki Çeltek Mahallesinde daha önce 2/A kapsamında orman sınırı dışına çıkarılan alanlarda nakil, yerleştirme ve hak sahipliğine ilişkin esasların Cumhurbaşkanı kararıyla belirleneceğini düzenler.

Orman içindeki mera ve köy işleri

Orman bölgelerindeki köylere tahsis edilen meralardan köy halkı, Mera Kanunu ile Orman Kanunu uyarınca konulan kayıtlara uymak şartıyla yararlanır (4342 sayılı Kanun md. 28); ayrıntı mera kanunu rehberinde. Köy Kanunu da ormanla ilgili görevler yükler: köy korusunu korumak zorunlu köy işleridir (md. 13), köy sınırında orman yetiştirmek isteğe bağlı işlerdendir (md. 14) ve orman yangınlarında köylüler sınır dışında da yardıma mecburdur (md. 36).

Orman köylerinin çoğu engebeli ve yüksek arazidedir. Kastamonu Abana'daki Elmaçukuru, Giresun Şebinkarahisar'daki Yeşilyurt ve Artvin Borçka'daki Camili köylerinin sayfalarında rakım ve nüfus bilgilerini görebilirsiniz.